Er is geen gebruiker ingelogd

Column René Diekstra
Pech hebben

Wat mij betreft was 2014 geen gelukkig jaar. Ik verloor drie dierbare familieleden aan de dood. Twee van hen stierven, ondanks een gezonde leefwijze, aan kanker. Domme pech, zo heb ik vaak gedacht. In die overtuiging werd ik onlangs gesterkt door Amerikaans onderzoek, waaruit zou blijken dat kanker inderdaad vaak een kwestie is van pech hebben. Van een verkeerde programmering van stamcellen.
Die kankerpech-theorie roept bij mij tegenstrijdige gevoelens op. Enerzijds heeft het iets geruststellends te mogen denken dat je zelf geen enkele verantwoordelijkheid draagt voor de ziekte. Anderzijds heeft het ook iets heel verontrustends dat je er vrijwel machteloos tegenover staat. Tegen pech valt immers niet te vechten.
Een van de familieleden die aan kanker stierven, liet ons kort voor zijn dood weten dat hij uit zijn kist zou komen als wij in de rouwadvertentie zoiets zouden zetten als ‘hij heeft tot het einde moedig gestreden…….’. Achteraf gezien zou het meest passende zijn geweest om bovenaan de rouwadvertentie te zetten: pech gehad.
Hoe waar ook, als nabestaanden doe je dat niet. Het klinkt te ongevoelig, te nuchter. En toch, op een dieper niveau verbindt het ons juist ook met de doden. Pech kan ons immers allemaal overkomen. Als we tot nu toe bepaalde pech niet hebben gehad, is dat geen persoonlijke verdienste. In theorie zijn we allemaal pechvogels en wat niet is, kan nog komen. Een vriendin die enige jaren geleden aan kanker stierf, liet daarom op haar rouwkaart voor haarzelf en ons nabestaanden zetten: ‘Es ist wie es ist’. Het is zoals het is. Als het komt, komt het.
Ooit werd aan mijn beroemdste collega, Sigmund Freud, gevraagd wat een mens goed moest kunnen. Hij antwoordde: ‘Liefhebben en werken’. Maar een mens moet nog een derde en een vierde ding goed kunnen.
Dat derde is een goed verliezer zijn. Je kunt nog zo intens liefhebben en zo succesvol werken, als je niet tegen de verliezen kunt die zich ongetwijfeld ooit op die gebieden voordoen, dan is je leven alsnog mislukt. Sommige verliezen zullen een kwestie van domme pech zijn. Dom heeft hier dezelfde oorsprong als doof. Domme pech is een gebeurtenis, verlies of zelfs ramp die doof is voor de vraag ‘waarom?’ Een goed verliezer zijn, betekent daarom goed met domme, dove pech kunnen omgaan.
Dat brengt me op het vierde en belangrijkste dat wij goed moeten kunnen: verantwoording afleggen. De voortdurende bereidheid hebben antwoord te geven op vragen naar waarom we liefhebben, waarom we werken en waarom we met verliezen omgaan zoals we doen. Het toppunt van volwassenheid? Verantwoordelijkheid nemen en afleggen voor hoe je met je pech omgaat.

Door:René Diekstra is professor in de psychologie
Bron: De Gelderlander, 10 februari 2015